شمارش کربوهیدرات و محاسبه انسولین مورد نیاز نگارش : دکتر محمدرضا واحدی جو . دیابتولوژیست غذاها به 6 گروه اصلی تقسیم میشوند که سهم هر گروه ها در غذای روزانه ما با یکدیگر متفاوت است. یک تغذیه سالم بایستی شامل همه گروههای غذایی متناسب با جدول زیر باشد و باید به میزان توصیه شده ازاین گروه ها مصرف کرد به این معنا که بر طبق هرم ذیل شما به بعضی از این گروه ها بیشتر نیاز دارید :                                                                                                                                                                                            3 قاشق غذا خوری برنج آبکش یا 2 قاشق کته 3 قاشق غذا خوری یا 2/1 لیوان ماکارونی پخته سیب زمینی هم اندازه یک تخم مرغ 3-4 قاشق غذا خوری یا 2/1 لیوان حبوبات پخته یک برش نان تست 15 سانتیمتر بلال 1/5 قاشق غذا خوری یا 1/3 لیوان حبوبات خام 1/5 لیوان برنجک 3 لیوان ذرت بو داده 3 عدد بیسکویت به ابعاد 6*6 6 عدد کراکر نمکی یک عدد کیک یزدی یک کف دست نان های ضخیم مثل سنگک و بربری یا 20 گرم انواع نان مثل تافتون و لواش نصف نان ساندویچی بدون خمیر داخل آن 2 قاشق غذاخوری انواع آرد نصف لیوان باقلا پخته سه قاشق غذاخوری جوانه گندم  2 قاشق غذا خوری آرد گندم نانوایی یا شیرینی پزی نصف لیوان حبوبات پخته یا کنسرو آنها یک لیوان کدو تنبل           o        از انواع سبوس دارغلات استفاده کنید. مانند: نان بربری ،نان سنگک وبیسکوییت سبوس دار. o        از حبوبات می توانید به عنوان منابع غنی از فیبر استفاده کنید. o        درمیان وعده ازمنابع کربوهیدرات کم چرب مانند بیسکویت کراکر استفاده نمایید                      نصف لیوان آب سبزیجات یا سبزیجات پخته سه چهارم لیوان عصاره یا آب سبزی یک لیوان سبزیجات خام خرد شده یا برگ دار مثل کاهو یک عدد: فلفل دلمه ای سبز ، خیار ،کدو سبز ،گوجه فرنگی هویج سه عدد یک فنجان : کلم بروکلی ،کلم برگ ، گل کلم ، اسفناج پخته ،قارچ ، کرفس ،لوبیا سبز ، فلفل دلمه قرمز چقندر،بادمجان ،پیاز، کاهو، کدو تنبل ،نخود سبز             o        بهتر است سبزیجات به صورت خام استفاده شوند. o        در صورت نیاز به پختن بهتر است سبزیجات بخارپز یا آب پز شوند. o        از سرخ کردن سبزیجات خودداری کنید. o        می توانید جهت مزه دار کردن آن از آبغوره و آبلیمو ویا سیر استفاده کنید.           یک عدد متوسط از میوه های تازه دو عدد انجیر  یک استکان یا 2/1 لیوان خوشه انگور سه عدد زردآلو 10-12 عدد تمشک خام یک و یک چهارم لیوان توت فرنگی سه چهارم لیوان آلبالو یک عددخرمالو متوسط سه چهارم لیوان خربزه یا یک برش 100 گرمی دو عدد زرد آلو متوسط یک عدد انار متوسط و یا 2/1 لیوان آب انار سه چهارم لیوان طالبی  یا یک برش 100 گرمی یک عدد کیوی بزرگ نصف گریپ فروت متوسط یک گلابی  متوسط 10 عدد گیلاس درشت نصف یک موز متوسط یک عدد لیمو ترش یک عدد نارنگی متوسط دو تا سه عدد خرما یک لیوان هندوانه یا یک برش 200 گرمی یک سوم لیوان آب آلو یا انگور نصف لیوان آب مرکبات و آب سیب دو قاشق غذاخوری کشمش و میوه جات خشک     o        سعی کنید میوه ها را بصورت خام مصرف کنید. o        از مرکبات نظیر پرتقال ، گریب فروت،نارنگی،در رژیم غذایی خود استفاده کنید. o        هنگام خرید میوه های کوچکتر را انتخاب کنید. o        تا حد امکان سعی کنید میوه ها را با پوست استفاده کنید. o        استفاده از میوه خیلی بهتر از آب میوه است o        انواع کدو، کلم، بادمجان، گوجه فرنگی و خیار جز سبزیجات هستند.     یک لیوان شیر یک لیوان ماست یک اسکوپ بستنی دو لیوان دوغ  به اندازه یک قوطی کبریت پنیر تازه دو قاشق غذا خوری کره بادام زمینی یک لیوان شیرکاکائو       o        همیشه از شیر و ماست کم چرب استفاده کنید o        اگر به لاکتوز شیر حساسیت دارید از نوع کم لاکتور استفاده کنید       30 گرم ( اندازه یک قوطی کبریت ) انواع گوشت پخته یک چهارم لیوان تن ماهی 30 گرم ( اندازه یک قوطی کبریت ) پنیر سفید یک عدد تخم مرغ آب پز نصف سینه یا ران مرغ معمولی ماهی یک برش به اندازه یک نوار کاست یک عدد همبرگر مخصوص 30 گرم سوسیس ، کالباس و جگر     o        هنگام خرید کم چربی ترین گوشت را بخرید. o        بجای سرخ کردن تخم مرغ آن را به صورت آب پز میل کنید. o        پوست مرغ را قبل از پختن جدا کنید. o        از نظر سریع الهضم بودن در بین گوشتها گوشت گوسفند بر گوشت گاو و شتر ارجح است o        بجای گوشت قرمز از گوشت مرغ و ماهی بیشتر استفاده کنید o        هنگام پختن گوشت به جای افزودن نمک ،از طعم دهنده هایی مانند آبلیمو و آب غوره استفاده کنید. o        حتما سویا را در رژیم غذایی خود جای دهید                 1 قاشق غذا خوری ژله 6 عدد بادام یا پسته 2 قاشق غذاخوری خامه 6 عدد آجیل مخلوط 2 قاشق غذاخوری انواع تخمه ( با پوست ) 10 عدد گردوی متوسط 1 قاشق مرباخوری روغن جامد یک قاشق مربا خوری کره 10 عدد کوچک یا 5 عدد بزرگ زیتون 1 قاشق مربا خوری روغن مایع یک قاشق غذاخوری دانه کنجد 2 حبه قند 2 عدد شیرینی خشک کوچک یک قاشق مربا خوری  عسل یا مربا یک استکان نوشابه یک برش پیتزا 5 عدد بیسکویت ترد 2 عدد بیسکویت ساقه طلایی 10-12 عدد چوب شور نصف همبرگر نصف لیوان چیپس پفک یک لیوان بستنی یک اسکوپ     برای پیشگیری از چاقی و بیماری های قلبی عروقی از مصرف بیش از حد چربی ها بپرهیزید تطابق انسولین با رژیم غذایی کربوهیدرات ها بیشترین و سریعترین اثر را روی قند خون دارند. برای تطابق دادن دوزانسولین مصرفی با مقدار کربوهیدرات غذا که به کنترل قند خون کمک می کند، چند روش وجود دارد. ساده ترین متد این است که برای وعده های غذایی با سایزهای مختلف، مقدار مشخصی از انسولین تعیین کنیم. مثلاً 4 واحد انسولین کوتاه اثر برای وعده های غذایی کوچک، 6 واحد برای وعده های متوسط و 8 واحد برای وعده های بزرگتر. روش دیگر روش شمارش کربوهیدرات ها است که یک روش موثر برای تطابق دادن مقدار انسولین مصرفی با مقدار کربوهیدرات دریافتی است. این روش بر این اصل استوار است که در یک فرد با وزن و میزان فعالیت متوسط، به ازای هر 15 گرم کربوهیدرات خورده شده، 1 واحد انسولین باید تزریق کرد. غذاهای حاوی کربوهیدرات عبارتند از: گروه نان و غلات، گروه میوه و گروه شیر. هر یک واحد نان و غلات 15 گرم کربوهیدرات دارد. هر یک واحد میوه هم حاوی 15 گرم کربوهیدرات است. هر یک واحد شیر 12 گرم کربوهیدرات دارد که معمولاً برای راحتی کار، مقدار کربوهیدرات آن را به صورت روند، 15 گرم در نظر می گیریم. به عبارتی هر یک واحد میوه، شیر و نان و غلات همگی 15 گرم کربوهیدرات دارند. در مورد سبزیجات هر 3 واحد آن، 15 گرم کربوهیدرات دارد و بدین ترتیب مصرف کمتر از 3 واحد سبزی (یعنی 1 یا 2 واحد سبزی) در هر وعده غذایی آزاد محسوب می شود و فقط اگر تعداد واحدهای آن به 3 عدد رسید، بعنوان یک سهم کربوهیدرات در نظر گرفته می شود. در زیر مثالی از روش شمارش کربوهیدرات ها در یک وعده غذایی آورده می شود: گروه غذایی تعداد واحدهای مصرفی  × گرم کربوهیدرات=جمع کربوهیدرات به گرم   نان و غلات  :              3           ×     15                                 45 سبزیجات  :                1           ×      0                                  0  میوه       :                 1           ×     15                                15 شیر/ لبنیات   :          1           ×    12                                 12     گوشت     :                4             ×    0                                   0 چربی  :                    3              ×    0                                   0         جمع                                                                             72 گرم مقدار گرم کربوهیدرات در یک وعده غذایی را اگر تقسیم بر 15 کنیم، تعداد واحد یا سهم کربوهیدرات بدست می آید. این تعداد واحد یا سهم را سپس با مقدار انسولین کوتاه اثر (رگولار، لیسپرو یا آسپارت) تطبیق می‌دهیم. مثلاً اگر فردی به ازای هر 15 گرم کربوهیدرات (یا 1 واحد کربوهیدرات) ، به 1 واحد انسولین نیاز دارد، به ازای هر 4 واحد کربوهیدرات یا 15 ×4 گرم کربوهیدرات، به 4 واحد واحد انسولین احتیاج دارد. بیمار با استفاده از ثبت دقیق مقدار کربوهیدرات دریافتی در هر وعده غذایی و مقدار انسولین مصرفی خود و نیز اندازه گیری میزان قند خون قبل و 3-2 ساعت بعد از صرف غذا، می تواند به فرمول اولیه مقدار انسولین مورد نیاز دست یابد. اگر سطح قند خون 2 ساعت بعد از غذا، بالا باشد، نشان می دهد که مقدار انسولین بیشتری برای آن مقدار کربوهیدرات مورد نیاز است و بنابراین فرمول بدین ترتیب تغییر می کند که هر یک واحد انسولین کوتاه اثر برای 12 گرم کربوهیدرات تزریق شود. اگر بیمار 3 ساعت بعد از غذا دچار هاپیوگلایسمی شود، فرمول انسولین بطور عکس تغییر می کند یعنی مثلاً هر یک واحد انسولین کوتاه اثر برای 18 گرم کربوهیدرات باید مصرف شود. بطور تجربی دیده شده که در بیشتر بیماران دیابتی نوع 1 ، یک واحد انسولین کوتاه اثر برای 16-8 گرم کربوهیدرات مصرف می شود و در بعضی کودکان، 1 واحد انسولین برای 20 گرم کربوهیدرات و در بعضی بیماران چاق، 1 واحد انسولین برای 5 گرم کربوهیدرات مصرف می شود. به هر حال نسبت مناسب باید بر اساس ویژگیهای فردی تعیین شود. دوزانسولین مورد نیاز ممکن است در شرایطی همچون بیماری، ورزش، قاعدگی، استرس و ... نیاز به تغییر داشته باشد. دوزانسولین براساس شمارش کربوهیدراتها معمولاً در هنگام خواب یا قبل از ورزش سنگین، باید نصف شود.